Những ngày ở thị trấn Trà Cang (huyện Nam Trà My, Quảng Nam) chúng tôi chứng kiến cảnh người dân mang gà trắng ra các điểm bán hàng hóa đổi gà đen để cúng cái chết xấu.
Đổi gà về cúng ma
Chiều bắt đầu xuống núi, tại một quán bách hóa nóc Tắk Lăng, thôn 2, thị trấn Trà Cang khách đến tậu hàng nở rộ.
Họ đến đây cốt yếu sắm rượu về uống sau một ngày lên nương mệt nhọc. Trong đám người đó, có hai người thanh nữ là chị Đại dương Thị Néo và Biển Thị Thiên cầm một con gà tới quán, bộ lông có đốm trắng, đốm tiến thưởng.
Tôi hỏi: Nhì người mang tới đổi rượu à? Chị Néo đáp theo kiểu nhát gừng: Không hề. Rượu có làng mua rồi. Vậy đem gà đến làm cho gì? Tôi hỏi tiếp. Bản thân đến đổi gà đem về cúng cái chết xấu.
Nghe vậy, chủ quán chen tham gia cho hay: Trong làng mới có một giới trẻ ăn lá ngón tự sát, người dân mới chôn cất lúc chiều. Ở đây ăn lá ngón được họ quan điểm là cái chết xấu. Sau khi đưa vào rừng ma chấm dứt, làng bắt buộc khiến cho một cái lễ chặn các con phố ma về. Lễ phẩm chỉ một con gà, rượu và một vài “đồ nghề” do thầy cúng biên soạn ra.
Bà Đại dương Thị Thiên đổi gà trắng lấy gà đen.
Lần theo câu chuyện, chúng tôi được nhân thức, người bất hạnh qua đời là Biển Văn Thá (16 tuổi) con bà Hồ Thị Quen. Theo lời kể, Thá sắm đến cái chết vì cực khổ, thân phụ đã chết thật, hai mẹ con Thá ở với nhau. Xưa nay, Thá bị bệnh không làm cho được công việc gì, hàng ngày ăn bám vào người mẹ. Bi thảm tủi phận đau nhỏ nhắn liên hồi, Thá ra sau nhà, hái một nắm lá ngón và lấy một ít muối trắng cho tham gia miệng. Thá nằm từ chiều hôm trước, đến trưa hôm sau mọi người mới nhận thấy đã tử chiến.
Tôi nói: Thá nghĩ quẩn thôi mà! Bà Thiên quyết đoán: “Trời ơi! Chết xấu chứ chi nữa. Ở đây ăn lá ngón, treo cổ là chết xấu hết. Nó chết do con ma rừng bắt chứ không ai khiến cho cả. Mỗi cái chết rứa cả làng phải cúng đó. Mà lễ cúng không hề gà trắng, chỉ cúng gà đen nên chính mình phải đem đi đổi”.
Bà Thiên và Néo đưa gà đen về làm lễ cúng các con phố bịt ma.
Tôi hỏi tiếp: Gà trắng, cũng như gà đen cả thôi, cúng gà nào chẳng được? Bà Thiên đáp: Không được, trong khoảng lâu người Xê Đăng cúng ma xấu phải là gà đen, giờ bản thân theo rứa. Chỉ một cái lông màu trắng mình cũng không cúng được. Tôi hỏi tiếp: Sao không nuôi gà đen mà cúng lại nuôi gà trắng vậy? Bà Thiên cười: Hắn đẻ ra mình có biết mô, mà nuôi rồi đi đổi cũng dễ mà.
Cuộc mua bán tại quán rất sòng phằng giữa chủ quán và cư dân. Con gà được đưa lên bàn cân, nếu trọng lượng thừa ra thì chủ quán trả thêm tiền cho người đổi, còn thiếu người đổi sẽ bù thêm. Người dân không quan điểm gà ngon hay dở, chỉ để ý tới màu lông của con gà.
Trong khoảng bao đời này, người Xê Đăng có tục lệ, người chết xấu có thể bắt người sống. Họ rất sợ con ma sẽ về làng và bắt một người nào đó. Hôm Thá chết, người trong làng giục gia chủ lập cập đưa đi chôn cất. Chưa cần mẹ Thá lo thì anh em của Thá cùng đám bạn trẻ đã kiếm chiếc chiếu quấn tử thi Thá đưa ra rừng ma. Dứt việc, cả làng làm cho một lễ cúng chặn ma về được doanh nghiệp ngay tại trục đường đưa Thá ra rừng ma đoạn giáp với làng.
Đám tuổi teen chuẩn bị vật dụng cho lễ cúng ngay đoạn đường đưa Thá vào rừng ma mai táng.
“Mình là em gái của mẹ Thá, trong khoảng nhỏ đến lớn nó hay đến nhà bản thân mình chơi lắm. Giờ phải cúng bịt tuyến đường nó về để không khách hàng nào bị ma bắt. Ngoài con gà này thì cần thêm đa dạng rượu lắm để mọi người ngồi uống. Lễ cúng này sẽ giúp mái ấm chính mình không bị ma xấu về bắt người. Chính mình khiến cho lễ không cho riêng mái nhà mà mong cả được lặng ổn để con ma phá rối”, chị Néo san sớt.
Người lạ không được tham dự
Lễ cúng ma xấu của người Xê Đăng được tổ phần lớn lần, cứ nhà này đơn vị đến nhà khác khiến cho. Nhà cúng ngoài các con phố, nhà cúng trong nhà. Như lễ cúng chặn mà xấu về làng, sau khi khiến cho con gà xong xuôi, cả làng tập trung ra đoạn đường hôm đưa Thá đi an táng khiến cho lễ.
Từ chiều một số thanh niên trong làng chọn nhị cây đót to, mập chưa trổ bông. Mỗi cây chỉ để lại 7 lá, sau đó gấp cho ngắn lại. Trên cây đót, buộc thêm nhị lá cây rừng to bằng bàn tay và nhì chùm cây trồng giắt vào thân cây đót. Sau khi chấm dứt, họ cắm ngay con đường mòn hôm đưa Thá vào rừng ma và thực hiện lễ cúng.
Thầy cúng bắt đầu làm cho lễ
Theo quan điểm của người Xê Đăng, những khách hàng nào chết xấu làng không thương, sau mỗi cái chết phải chặn tuyến đường về làng. Còn những ai chẳng hề chết xấu, làng tìm áo quan về mái chôn cất tử tế, không bịt con đường khiến gì. Khi xong các phần sẵn sàng, thầy cúng cầm trên tay một con rựa để gần trán, miệng đọc lẩm nhẩm liên tục bằng tiếng Xê Đăng để làm cho lễ.
Lúc này, phần nhiều quần chúng trong làng đuổi chúng đi với nguyên do: Người lạ không được vào đây, mời ra ngoài để cho làng hành lễ. Tôi xin: Cho đứng cách thức 20m nhìn tham gia được không? Một tuổi teen quát: Chẳng ngó nhìn chi hết, cán bộ đi cho. Bà con đã nói rồi, không cho bạn nào ngoài làng tham gia cả, đứng trong khoảng xa cũng không được.
Người này thổ lộ: “Bữa nay làng làm cho lễ bịt con đường ma về, để nó về làng bắt người. Trong khoảng đầu năm đến giờ có 2 người chết vì ăn lá ngón rồi. Cứ liên tục như ri thì làng hết người mất thôi, làng không muốn mất thêm một nữa mô. Lễ cúng mong muốn dân làng được an toàn, ma không về quấy phá. Cán bộ là người lạ giả dụ vào con ma bắt thì tội lắm. Đại chúng vừa thương cán bộ, vừa thương dân làng đấy”.
Nói dứt, người này ngỏ ý thêm: Có một cách muốn vào làng thì cán bộ phải nhập cuộc nhưng vấn đề kiện sáng mai mới ra được khỏi làng. Ví như đặt chân tham gia đây mà không thực hiện đúng lễ nghi sẽ bị phạt 1 con trâu, 3 con heo và 10 con gà và rượu. Giờ cán bộ chọn lựa bí quyết nào? Người này hỏi. Nghe vậy, tôi bảo đồng nghiệp bản thân mình đi ngay.
Đem chuyện hỏi một chủ quán buôn bán tại đây thì người này kể: Hậu phi chồng họ lên đây gần 10 năm bán buôn, những người trong nóc quá thân quen. Thế nhưng mỗi khi lễ cúng ma xấu họ cũng không cho vào, huống đại dương là người lạ như chúng tôi. Bởi họ quan điểm, sự có mặt của người khác sẽ không tốt cho làng, phần con mà theo người lạ để khiến cho hại, tương tự làng cũng không muốn. Do vậy, họ kiêng cữ việc này.
Người Xê Đăng uống rượu bằng cốc, thay nước.
Người này kể tiếp: Phương pháp đây mấy năm, khi đang khiến công trình đường cho người dân, một hôm ống dẫn nước tự chảy trên núi bị hỏng. Người anh nuôi đám người lao động đi sửa thì không may tham gia làng lúc đang cúng ma xấu. Thấy người lạ, cả làng giữ lại không cho ra ngoài, mặc dù đã cố giải thích.
“Thấy đi lâu không về, đại chúng sợ chạm chán chuyện không may liền kéo nhau đi mua. Lần theo đường ống dẫn nước, khi đến làng thấy mọi người đang tổ chức lễ cúng, anh nuôi ở trong đó. Nhân thức sự việc, công chúng xin làng cho anh nuôi về nhưng họ nhất định không cho, còn chúng tôi bị đuổi thẳng thừng. Bởi thế, đến sáng mai anh nuôi mới trở về trong hiện trạng say xỉn. Bởi khi vào làng, họ mời uống rượu thâu đêm”, chủ quán này kể.
Nguồn: Đắc Thành (Nông nghiệp VN)
Xem thêm: váy ngủ tiếng anh là g
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét