Bộ luật Hình sự 2015: Sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không khiến đổi mới chế độ lớn

(Công lý) - Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ, công trình Luật sửa đổi, bổ sung vài yếu tố của Bộ luật Hình sự (BLHS) được Chính phủ kiến tạo theo ý kiến sửa đổi, bổ sung tối đa nhưng không khiến thay đổi chính sách lớn của BLHS.

Nội dung trên được Thứ trưởng Đinh Trung Tụng nêu tại Phiên họp toàn thể lần thứ 3, thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số nhân tố của BLHS số 100/2015/QH13 của Ủy ban Tư pháp, diễn ra ngày 26/9. 

Phiên họp có sự tham dự của thây mặt Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH, Tòa án nhân dân vô thượng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các bộ, lĩnh vực liên quan. 

Chủ trì phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga nêu rõ: phiên thứ ba của Ủy ban sẽ bắt đầu hai nội dung quan trọng, thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một vài vấn đề của BLHS số 100/2015/QH13 và công trình Luật phòng, chống tham nhũng (sửa đổi). Đây là nhì dự án luật quan trọng, có ảnh hưởng lớn tới đời sống kinh tế- phố hội của quốc gia, được dư luận xã hội rất niềm nở.

Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga phát biểu tại phiên họp

Giới thiệu Tờ trình của Chính phủ về công trình Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS số 100/2015/QH13, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đinh Trung Tụng nêu rõ: BLHS số 100/2015/QH13 được Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 10 duyệt y, có hiệu lực chấp hành trong khoảng ngày 1/7/2016. Tất nhiên, trong công đoạn khai triển thực hiện Quyết nghị số 109/2015/QH13 của Quốc hội về việc khai hành Bộ luật này, các cơ quan hữu quan đã nhận thấy và đề đạt về một số sơ sót kỹ thuật, một vài luật pháp chưa hợp lý hoặc khó khăn ứng dụng trong Bộ luật. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã lãnh đạo Ủy ban Tư pháp chủ trì phối phù hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Tòa án quần chúng vô thượng, Viện Kiểm sát dân chúng vô thượng và tập đoàn sở quan khác bắt đầu rà soát toàn thể các luật pháp của BLHS và buộc phải phương thức giải quyết nhằm bảo đảm ứng dụng thống nhất BLHS trong thực tiễn.

Sửa đổi nhưng không làm đổi mới chế độ lớn của BLHS

Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cho nhân thức, hiện nay có 2 quan niệm sửa đổi, bổ sung BLHS. Cách thức tiếp xúc thứ nhất cho rằng, trên hạ tầng kết quả kiểm tra và quy mô của một luật sửa đổi, bổ sung một số yếu tố của bộ luật thì nên xác định quan điểm là: sửa đổi, bổ sung ở mức tối đa các quy định của BLHS có lỗi công nghệ đã được phát hiện và những nội dung rõ ràng là chưa có lí hoặc có thể khó ứng dụng trên thực tại liên quan đến vài chế độ chi tiết được biểu thị trong một số vấn đề luật của BLHS nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và logic trong các qui định của BLHS, góp phần đảm bảo áp dụng hợp nhất qui định cũng như bảo đảm các quyền và ích lợi hợp lí của tổ chức, tư nhân. Đồng thời, không khiến đổi mới những chính sách lớn của BLHS đã được Quốc hội Khóa XIII ưng chuẩn và không đặt ra nhân tố mới dẫn tới việc phải sửa đổi, bổ sung các luật khác đang được lùi hiệu lực thực hiện cùng BLHS. Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của BLHS cần phải tiếp tục góp phần phục vụ yêu cầu của thực tại tranh đấu phòng, chống tội nhân.

Phương pháp tiếp xúc thứ nhì cho rằng, cần xác định quan điểm của công trình Luật này là khắc phục triệt để những điểm chưa có lí của BLHS, thậm chí là có thể sửa đổi căn bản, toàn vẹn Bộ luật, trong đó, khắc phục một cách thức đồng bộ các yếu tố liên quan đến việc lượng hóa các tình tiết mang tính định tính trong BLHS, nhất là các mức định lượng về hậu quả (tính mạng, sức khỏe, của nả) cũng như giải quyết một cách thức cơ bản các yếu tố lý luận và thực tiễn can hệ tới những vấn đề then chốt là mối quan hệ giữa việc qui định nghĩa vụ hình sự của pháp nhân thương nghiệp với khái niệm tù hãm, phân loại tội nhân; mối quan hệ giữa nghĩa vụ hình sự của pháp nhân thương nghiệp với bổn phận hình sự của cá nhân...

Về yếu tố này, Thứ trưởng Đinh Trung Tụng cũng nêu rõ, công trình Luật sửa đổi, bổ sung một vài điều của BLHS số 100 đã được Chính phủ thiết kế theo phương pháp tiếp cận thứ nhất. Chi tiết, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng trong các khuông của 64 vấn đề luật nhằm bảo đảm sự nối liền giữa các mức định lượng trong các khung, tránh chồng chéo, trùng lặp, gây khó khăn cho việc xử lý tù đọng; trong đó có 49 vấn đề luật can hệ đến mức định lượng về tỷ lệ thương tích, tổn hại cho sức khỏe và 15 yếu tố luật can hệ đến các mức định lượng khác thuộc cáu thành vài tội phạm về kinh tế, không gian, ma túy, xâm phạm an ninh công cộng, đơn độc tự công cộng… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung mức hình phạt trong các khuông hình phạt của 12 nhân tố luật nhằm đảm bảo sự phân hóa rõ, hợp lý mức độ bổn phận giữa các trường thích hợp tội tình khác nhau; sửa đổi, bổ sung một vài nhân tố cấu thành của một số tù nhân để đảm bảo thích hợp với thực tế và vài điều khoản thuộc phần Những luật pháp thông thường của BLHS để đảm bảo tính nhất quán trong chính sách giải quyết, bảo đảm tính bao quát, hoàn toản và phù hợp hơn với thực tiễn.

Thay mặt đội ngũ phân tích Dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Văn Luật đồng tình khi nghĩ là đối với chính sách hình sự lớn, chế độ hình sự mới được đưa vào BLHS 2015 nếu như không ảnh hưởng do sai sót công nghệ gây ra thì không đặt nhân tố để ý, sửa đổi lần này mà cần phải qua giai đoạn thi hành để tổng kết, bình chọn mới xác định được tính hiệu quả và bắt đầu tìm hiểu để sửa đổi, bổ sung”. Dự án Luật này chỉ dồn vào một chỗ sửa đổi những quy định rõ ràng có sơ sót dẫn tới bỏ lọt tù hãm hoặc tùy tiện thể trong ứng dụng pháp luật hoặc thiếu nhất quán về chế độ hình sự…”, ông Luật nói.

Tất nhiên, Thượng tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm cho rằng, việc sửa đổi cần bảo đảm không để khoảng trống trong các qui định của quy định. Bởi vậy, cần sửa đổi triệt để, cục bộ để phục vụ yêu cầu thực tiễn, bởi trạng thái vi phạm luật pháp hiện nay có thể nói là tràn lan, phổ biến. “Sửa đổi, bổ sung 141 điều (khoảng 33% số yếu tố của BLHS) thì chẳng thể gọi là “một số yếu tố” được, chưa kể 141 nhân tố này cũng chưa phải đã đích thực yên ổn tâm hoàn toàn”, Bộ trưởng chính trực nói.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Công Hồng: Nếu chúng ta khiến kiểu “trăm hoa đua nở” thì khó đi tới hồi kết, khó khăn có thể  chuẩn y được Công trình Luật chứ không nói đến một kỳ hay hai kỳ. “Phạm vi sửa đổi, sửa cái gì? Cái gì xong xuôi khoát phải sửa, không sửa không được, cái gì có thể giảng nghĩa được, cái gì không cần sửa phải xác định rất rõ thì mới bám tham gia chỉ tiêu đó mà làm. Giả dụ không thì rất khó khăn giới hạn khuôn khổ”, ông Hồng nói.

Lý giải nguyên nhân phải sửa tới 141 yếu tố của BLHS 2015, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho biết vì sửa một lỗi can hệ tới phổ biến nhân tố luật. Thực tiễn có những vấn đề luật phải sửa đổi chẳng phải do lỗi mà bổ sung thích hợp tình hình thực tế như bổ sung các chất ma túy mới nhận thấy hay việc giám định hàm lượng ma túy do các cơ quan tư pháp chưa thống nhất, yêu cầu đưa thẳng vào Luật. 

Lưu ý  về tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Theo Tờ trình của Chính phủ, khuôn khổ sửa đổi, bổ sung vài vấn đề của BLHS năm 2015 lần này liên quan tới 141 điều, trong đó có 43 vấn đề sửa đổi về công nghệ, 97 điều sửa đổi về nội dung và bãi bỏ 1 điều. Theo đó, dự thảo Luật đã sửa đổi, bổ sung mức định lượng, mức hình phạt trong các khung hình phạt của một vài yếu tố luật; bỏ Yếu tố 292 qui định tội danh cung cấp phục vụ bất hợp pháp trên mạng máy tính, mạng viễn thông; sửa đổi, bổ sung nhân tố cấu thành của một vài tội nhân qui định tại 44 vấn đề luật của BLHS năm 2015 để bảo đảm thích hợp với thực tế, phục vụ yêu cầu đấu tranh phòng, chống tù nhân. Chi tiết, bổ sung hành vi "cướp phá tài sản" tham gia cấu thành tội bạo loạn (Điều 112) để xử lý đối với hành vi tội ác này mà theo BLHS 1999 thì đây là hành vi cấu thành tội hoạt động phỉ; bổ sung các chất ma túy mới phát hiện (chất XLR-11 được tẩm ướp trong cỏ Mỹ và lá KHAT có chứa chất ma túy Cathinone) tham gia cấu thành tội nhân về ma túy; cùng lúc bổ sung pháp luật về việc xác định hàm lượng để quy ra khối lượng hoặc thể tích các chất ma túy khiến cho cơ sở cho việc xử lý hình sự… Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung một vài luật pháp can dự tới người chưa thành niên tội vạ và pháp nhân thương mại lỗi lầm.

Ủy ban Tư pháp của Quốc hội họp phiên toàn cục lần thứ ba

Về tuổi chịu trách nhiệm hình sự, khoản 2, Vấn đề 12 của dự thảo được sửa đổi theo hướng người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về phạm nhân rất nguy hiểm do cố tình hoặc tù nhân khác biệt nguy hiểm thuộc một trong các tội danh chi tiết được chỉ ra tại khoản 2, Vấn đề 12.

Chánh án Tòa án quần chúng Thành phố Thủ đô Nguyễn Hữu Chính nêu thắc mắc về những căn cứ để đưa ra danh sách một số tội mà người từ đủ 14 đến 16 tuổi phải chịu nghĩa vụ hình sự và bắt buộc ban soạn thảo làm cho rõ nội dung này. Đại biểu Nguyễn Đức Sáu đánh giá đây không còn thuần túy là lỗi về công nghệ nữa mà thuộc về chính sách hình sự đối với trẻ em. Đại biểu dẫn Luật con nít đã quy định tại Yếu tố 1: "Con nít là người dưới 16 tuổi" nhưng lại phải chịu nghĩa vụ hình sự kể cả những tù nhân ít nguy hiểm, hiểm nguy là trái với nguyên lý phổ biến trong khoảng trước tới nay xuyên suốt các BLHS đặt ra.

Bộ trưởng Tô Lâm buộc phải cân nhắc pháp luật về tuổi chịu bổn phận hình sự để đảm bảo tính phòng dự phòng, chặn lại tội phạm trong bối cảnh tù nhân trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động như hiện thời. Bộ trưởng nói: "Phải nghĩ tới việc ngăn chặn, ngăn đề phòng tội nhân. Tù hãm vị thành niên, tội phạm trong thanh, thiếu niên đang ở mức báo động. Phạm nhân từ 18 tới 30 tuổi chiếm gần 80% số lượng tù hãm. Việc ngăn đề phòng tù hãm ở chỗ này rất cần thiết, khác biệt là dưới 18 tuổi".

Cân nhắc thời gian chuẩn y dự án Luật

Một nhân tố nhận được đa dạng sự quan tâm của các đại biểu tại Phiên họp là thời gian trình Quốc hội xem xét chuẩn y công trình Luật. Theo Tờ trình của Chính phủ, Công trình Luật sẽ được trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ nhì (tháng 10/2016).

Dẫn quan điểm của đội ngũ nghiên cứu về Dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Luật pháp Nguyễn Văn Luật cho biết,  BLHS 1999 được Quốc hội  cho quan niệm và ưng chuẩn đa dạng lần trong thời điểm 7 năm chuẩn bị, trong khi đó, tổng thời gian từ khi Quốc hội cho quan điểm đến khi thông qua BLHS 2015 chỉ khoảng 6 04 tuần. Đây chính là một trong các nguyên nhân chủ chốt dẫn đến sai sót BLHS 2015 và phải sửa đổi, bổ sung vài điều.

Mặt khác, Công trình Luật bao gồm đầy đủ nhân tố liên quan đến sửa đổi, bổ sung 141 yếu tố của BLHS 2015 và qua tiếp diễn rà soát, Túc trực Ủy ban Tư pháp thấy còn vài yếu tố luật cần phải để ý sửa đổi. Đây là vấn đề lớn, can hệ tới quản lý nhà nước chuyên ngành, đòi hỏi phải có sự nghiên cứu kỹ lưỡng, tham vấn các chuyên gia cả về lý luận và thực tiễn… do vậy phải có thời gian, vật chất cần thiết mới khiến tốt được.

“Để bảo đảm cẩn trọng, tránh việc sau khi sửa đổi, bổ sung vẫn còn nhận thấy những sai sót tác động đến tính thống nhất của BLHS và bảo đảm chất lượng của dự thảo luật. Bắt buộc Ủy ban Tư pháp báo cáo Ủy ban Thường vụ trình Quốc hội xem xét cho phép ưng chuẩn Dự án Luật tại 2 kỳ họp”.

Ông Dương Ngọc Hải, Viện trưởng Viện Kiểm sát quần chúng. # TP. Hồ Chí Minh, thành viên Ủy ban Tư pháp cũng phân bua sốt ruột, trong thời điểm ngắn rà soát đã phát hiện sai sót tại 141 vấn đề. Giả dụ chúng ta có thời điểm dài hơn thì rất có thể còn nhận thấy sai sót nữa, không giới hạn ở 141 yếu tố. “Thông qua ngay tại kỳ họp này có thể chúng ta không im tâm, nếu đưa tham gia ứng dụng lại tiếp diễn phát hiện sơ sót thì việc sửa càng gian truân hơn”, ông Hải nêu ý kiến.

Đồng quan điểm, ông Phạm Đình Cúc, Ủy viên Ủy ban Tư pháp cho rằng ví như phê chuẩn Dự án Luật tại kỳ họp thứ 2 là quá gấp, không đủ cả về thời điểm và kĩ năng.

Tuy nhiên, Chánh Văn phòng, Ủy viên Túc trực  Ban Lãnh đạo Canh tân Tư pháp Trung ương Trịnh Xuân Toản lại cho rằng, không nên kéo dài thời gian thông qua Bộ luật này tới 2 kỳ họp, nhằm phục vụ yêu cầu đương đầu phòng, chống tù đọng.

Có thể bạn quan tâm: váy ngủ gợi cảm hà nội